برای تأسیس شرکت سهامی عام می بایست مراحل چندین طی گردد که هر مرحله قواعد خاص خود را دربردارد. این مراحل در چهار دوره­ تهیه مدارک و اسناد اولیه، مرحله پذیره ­نویسی، و مرحله­ تشکیل مجمع عمومی مؤسس و سرانجام مرحله­ ثبت شرکت بررسی می­ گردند.

مرحله نخست؛ تهیه مدارک و اسناد اولیه برای تاسیس شرکت سهامی عام

نخستین مرحله از تشکیل شرکت سهامی عام آماده نمودن اسناد و مدارکی است که برای دریافت مجوز انتشار اعلامیه­ پذیره ­نویسی از مرجع ثبت ضرورت دارد. ماده 6 لایحه اصلاحی این مرحله از تأسیس شرکت را بدین شرح خلاصه می ­نماید: «برای تأسیس شرکت­های سهامی عام، مؤسسین باید حداقل 20% سرمایه­ شرکت را خود تعهد کرده و لااقل 35% مبلغ تعهد شده را در حسابی به­نام شرکت در شرف تأسیس نزد یکی از بانک­ها سپرده، سپس اظهارنامه ­ای به ضمیمه­ طرح اساسنامه­ شرکت و طرح اعلامیه­ پذیره ­نویسی سهام که به امضای کلیه­ مؤسسین رسیده باشد در تهران به اداره­ ثبت شرکت­ها و در شهرستان­ها به دایره­ ثبت شرکت­ها و در نقاطی که دایره­ ثبت شرکت­ها وجود ندارد به اداره­ ثبت اسناد و املاک محل، تسلیم و رسید دریافت کنند».

موارد ضروری برای درج در اظهارنامه شرکت سهامی عام

مهم­ترین و نخستین سند ثبت شرکت اظهارنامه است که در واقع تقاضانامه­ تأسیس شرکت تلقی می­ گردد. این سند بایست به امضای همه­ مؤسسین رسیده و اطلاعات و مشخصات مذکور در ماده­ 7 لایحه اصلاحی به شرح ذیل در آن قید گردد:

همان­طور که مفاد اظهارنامه نشان می­دهد، مشخصات اصلی شرکت و هویت مؤسسین، اطلاعات مورد نظر قانون­گذار برای ارائه اظهارنامه است؛ چرا که اظهارنامه صرفا جهت مرجع ثبت شرکت­ها و نه آگاهی اشخاص ثالث تنظیم می­گردد.

موارد ضروری برای درج در اساسنامه شرکت سهامی عام

طر­ح اساسنامه همان­گونه در ماده­ 8 لایحه اصلاحی به آن اشاره شده، در حقیقت پیش­نویس اساسنامه محسوب می­شود و تا پیش از تشکیل و ثبت شرکت توسط مجمع عمومی مؤسس قابل تغییر و تعدیل است. طرح اساسنامه می­بایست شامل

محتوای ضروری برای درج در اعلامیه پذیره نویسی شرکت سهامی عام

پس از طرح اساسنامه، ماده­ 9 لایحه اصلاحی، طرح اعلامیه­ پذیره ­نویسی را پیش­بینی نموده که همان آگهی دعوت از آحاد جامعه جهت پذیره ­نویسی و سرمایه ­گذاری در شرکت سهامی عام در شرف تأسیس می­باشد. محتوای اعلامیه مذکور به شکل زیر پیش­بینی شده است:

مرحله دوم؛ مرحله­­ پذیره ­نویسی شرکت

این مرحله از تشکیل شرکت سهامی عام در برگیرنده­ تشریفات و اقداماتی، هم از سوی مؤسسین و هم سایر اشخاص و از جمله پذیره نویسان است. اداره­ ثبت شرکت­ها پس از تطبیق مفاد اظهارنامه با مقررات قانونی، اجازه انتشار آن را در جراید می ­دهد. علاوه بر انتشار طرح پذیره­نویسی در جراید، آگهی مزبور به حکم ماده­ 11 لایحه­ اصلاحی 1347 بایستی در بانکی که برای پذیره ­نویسی تعیین شده در معرض دید افراد قرار گیرد.

مؤسسین در آگهی بایست مهلت زمانی مشخصی را برای پذیره­ نویسی معین سازند که طی آن اشخاص علاقه ­مند به پذیره ­نویسی به بانک مراجعه و برگ تعهد سهام را تکمیل نمایند. پذیره ­نویسان برگ تعهد سهم را در دو نسخه تکمیل و امضاء نموده و نسخه اول برگ مزبور نزد بانک نگهداری و نسخه دوم آن پس از امضاء و مهر بانک تسلیم پذیره ­نویس می­ گردد. به موجب ماده­ 15 لایحه اصلاحی « امضای ورقه­ تعهد سهم به خودی خود مستلزم قبول اساسنامه­ شرکت و تصمیمات مجامع عمومی صاحبان سهام است ».

مرحله سوم؛ مجمع عمومی مؤسس شرکت سهامی عام

مجمع عمومی مؤسس یکی از اجزای ضروری جهت تشکیل شرکت سهامی عام به­ شمار می­رود. اگر چه از ظاهر آن ممکن است اجتماع مؤسسین تلقی گردد و قانون­گذار در برخی مقررات به مسامحه آن را مجمع عمومی مؤسسین خوانده است، اما این مجمع از اجتماع هر دو گروه سرمایه ­گذار، یعنی مؤسسین و پذیره ­نویسان تشکیل می­شود. درواقع عنوان مؤسس برای مجمع مزبور، بدان جهت به کار می­رود که نقش تأسیس­ کننده برای شرکت سهامی را ایفاء می­ نماید.

پس از پایان مهلت پذیره ­نویسی، خواه این مهلت تمدید شده یا تمدید نشده باشد، مؤسسین باید به حکم ماده 16 لایحه اصلاحی ظرف یک ماه به پذیره­ نویسی و تعهدات پذیره ­نویسان رسیدگی و پس از اطمینان از صحت عملیات پذیره ­نویسی و اینکه کل سرمایه­ مقرر برای تشکیل شرکت پذیره ­نویسی و میزان سرمایه­ نقدی که نبایستی از %35 کمتر باشد پرداخت شده است، مجمع عمومی مؤسس را دعوت نمایند.

برای رسمیت یافتن جلسه مجمع، حضور اشخاصی که دست­کم نیمی از سرمایه­ شرکت را تعهد نموده ­اند، ضروری است (ماده 75 لایحه اصلاحی). چنانچه در جلسه­ نخست این حد نصاب حاصل نگردد، مجمع برای بار دوم دعوت می­گردد و این­بار جلسه با حد نصاب دارندگان حداقل یک­ سوم سرمایه رسمیت می­ یابد. در صورت عدم حصول این حد نصاب در جلسه دوم، قانون­گذار دعوت از مجمع را برای بار سوم با همان حد نصاب تشکیل جلسه دوم، تجویز نموده است. در صورتی که جلسه­­ مجمع در دعوت نوبت سوم به علت نرسیدن به حد نصاب قانونی، تشکیل نگردد، به معنای آن خواهد بود که سرمایه ­گذاران تمایلی به تشکیل شرکت ندارند. اما در صورتی که مجمع در هر یک از دعوت­های اول تا سوم رسمیت یابد، به موجب ماده 75 لایحه اصلاحی «کلیه­ تصمیمات باید به اکثریت دو سوم آراء حاضرین اتخاذ شود».

وظایف و اختیارات مجمع عمومی مؤسسین سهامی عام

مجمع عمومی مؤسسین وظایف و اختیاراتی که در ماده­ 74 لایحه اصلاحی مقرر شده، به شرح ذیل دارد:

رسیدگی به گزارش مؤسسین و تصمیم­ گیری نسبت به آن و احراز اینکه پذیره ­نویسی به درستی انجام پذیرفته و مبالغ لازم پرداخت شده است. گزارش مؤسسین باید حداقل 5 روز پیش از تشکیل مجمع در محل تشکیل آن جهت ملاحظه­ پذیره ­نویسان آماده باشد

علاوه بر وظایف یاد شده، مجمع عمومی مؤسس باید به دو موضوع بسیار مهم یعنی رسیدگی به مزایای مطالبه شده از سوی مؤسسین مطابق بند 7 ماده­ 9 لایحه اصلاحی ناظر به اعلامیه­ پذیره ­نویسی و نیز آورده­ ای غیرنقدی مؤسسین بپردازد، البته در صورتی که چنین امتیازی مطالبه و یا آورده غیرنقدی موجود باشد. این نکته را بایست خاطر نشان کرد که مؤسسین در موردی که تصمیم­ گیری راجع به مزایای مورد مطالبه یا ارزیابی آورده­ غیرنقد ایشان است، از رأی دادن منع شده ­اند(ماده 77 لایحه اصلاحی).

مرحله چهارم؛ ثبت شرکت سهامی عام

پس از تشکیل مجمع عمومی مؤسس و اتخاذ تصمیمات منطبق با وظایف آن، مدارک و صورتجلسه­ مجمع به مرجع ثبت شرکت­ها تسلیم خواهد شد. ماده­ 18 لایحه اصلاحی این مرحله را بدین شرح توصیف نموده است: « اساسنامه ­ای که به تصویب مجمع عمومی مؤسس رسیده به ضمیمه­ صورتجلسه­ مجمع و اعلامیه­ قبولی مدیران و بازرسان جهت ثبت شرکت به مرجع ثبت شرکت­ها تسلیم خواهد شد». معمولا مراجعه به اداره ثبت شرکت­ها و پیگیری کار ثبت شرکت با هیئت مدیره­ منتخب مجمع مؤسس و یا نمایندگان تعیین شده در مجمع یاد شده برای این منظور است. لکن با توجه به آنکه در صورت عدم ثبت شرکت، هزینه­ های معموله بر عهده­ مؤسسین است و مسئولیت ایشان در ایراد خسارت ناشی از اقدامات و تصمیمات آن­ها تضامنی است، در هر حال ثبت شرکت را باید متوجه مؤسسین نمود.