هر یک از اتباع خارجه برای ورود و اقامت و خروج از ایران باید اجازه مأمورین مربوطه ایران را تحصیل نمایند.‌

(اصلاحی 1337/02/03)- اجازه ورود به ایران و عبور از آن به وسیله ویزای مامورین ایران در خارجه در روی تذکره و یا اوراق و شهادت‌ نامه‌ های هویت صادره از‌ طرف دولت متبوعه هر کس تحصیل میشود ‌مامورین ایران در خارجه در موارد ذیل باید از دادن ویزا خودداری نمایند.

‌ا - در صورتی که صحت اسناد ارائه شده را تردید نمایند.

1. اشخاصی که مطابق قوانین ایران تبعه ایران محسوب شده و بخواهند با اوراق تابعیت غیرایرانی به ایران مسافرت کنند.
2. اگر حضور خارجی در ایران بر ضد امنیت مملکت و یا نظم عمومی و یا به جهات دیگری منافی مصالح مملکتی باشد.

‌د - اگر خارجی در ایران سابقه محکومیت به جنحه مهم و یا جنایت داشته و یا در مملکت خارجه محکوم به جنحه و یا جنایت شده باشد.

1. - اگر خارجی قبلا از ایران اخراج شده باشد.

‌و - اگر حضور خارجی در ایران به ملاحظه حفظ‌ الصحه عمومی و یا عملیات منافی عفت صلاح نباشد.

‌ز - اگر خارجی نتواند اثبات نماید که وسائل تحصیل معاش خود را در ایران به وسیله سرمایه یا مشاغل مفیده خود دارا می ‌باشد ‌روادیدی که مامورین ایران در خارجه به بیگانگان می دهند علاوه بر حق ورود با مراعات ماده سوم قانون ورود و اقامت اتباع بیگانه حق نود روز اقامت در ایران را نیز بدارنده می دهد.

تبصره 1 (الحاقی 1337/02/03)- دولت می‌تواند در موارد استثنائی ترتیب خاصی بدهد.

تبصره 2 (الحاقی 1350/03/31)- ماموران مرزی مجاز از طرف شهربانی کل کشور میتوانند برای خارجیان روادید عبور صادر نمایند.

تبصره 3 (الحاقی 1350/03/31)- شهربانی کل کشور در مرکز و شهربانی‌ های مراکز استان و شهرستان میتوانند برای خارجیان مقیم روادید بازگشت بایران صادر نمایند.

هرگاه یکی از موانع مذکوره در ماده 2 در موقع ویزا بر مامورین ایران در خارجه مکشوف نموده و یا بعدا موجود شود مامورین مربوطه‌ می ‌توانند از دادن اجازه توقف دائم یا موقت خودداری نموده و یا اجازه ‌های صادره را ملغی نمایند.

‌در هر یک از موارد فوق پس از الغاء اجازه صادره نظمیه محل شخص خارجی را از ایران اخراج خواهد کرد.

تشخیص علل مذکوره در این ماده و ماده ‌قبل منحصرا بسته به نظر مامورین مربوطه ایران است ولی در غیر موارد مذکوره امتناع از دادن اجازه جائز نیست.

اقامت اتباع خارجه در ایران بر دو قسم است. اقامت موقت و اقامت دائم.

اقامت دائم در صورتی است که خارجی در خاک ایران اقامتگاه‌ قانونی اختیار نموده باشد و در غیر این صورت اقامت خارجی در ایران موقت محسوب میشود.

‌اجازه اقامت موقت و یا دائم از طرف نظمیه باید داده شود و هیچیک از اتباع خارجه بدون اجازه مزبور و بیش از مدت معینه در اجازه ‌های مذکوره‌ نمی‌ توانند در ایران اقامت نمایند اجازه موقت و یا دائم قابل تجدید و تمدید می ‌باشد.

اتباع خارجه ملزم میباشند در انقضاء مدت اجازه عبور و یا توقف از خاک ایران خارج شوند مگر اینکه از نظمیه تقاضای تمدید مدت کرده‌ و تحصیل اجازه نمایند

‌در اجازه ورود و عبور ممکن است گذشتن یک یا چندین مرتبه از سرحدات نیز قید شود.

(اصلاحی 1350/03/31)- اجازه اقامت دائمی از طرف شهربانی مرکز ناحیه ای که خارجی میخواهد در آن ناحیه اقامتگاه اختیار کند با رعایت مقررات ماده سه داده خواهد ‌شد. خارجی ممکن است این اجازه را قبل از ورود خود بایران به وسیله نمایندگان ایران در خارجه تحصیل کند. جواز اقامت دائمی باید هر سه سال ‌تجدید شود.

اجازه عبور از خاک ایران از طرف نمایندگان ایران در خارجه با رعایت مقررات ماده 3 داده میشود و بخارجی حق میدهد در مدت معینه‌ در اجازه ‌نامه در نقاط بین راه توقف نمایند خط سیر و مدت لازم برای عبور ممکن است در اجازه ‌نامه قید شود مدت را نظمیه می ‌تواند لدی ‌الاقتضا تمدید نماید.

هر خارجی که بخواهد در ایران اقامت نماید مکلف است ظرف ۸ روز پس از ورود بایران خود را برای تحصیل پروانه اقامت بشهربانی ‌محل معرفی نماید.

‌تبصره- مسئولین اماکن عمومی و خصوصی و صاحبان یا متصرفان اماکن شخصی حسب مورد موظفند توقف هر تبعه خارجی را که یک شب یا بیشتر‌نزد آنها توقف مینماید ظرف ۲۴ ساعت پس از ورود خارجی بکلانتری یا ژاندارمری محل اطلاع دهند. فهرست اسامی خارجیان در دفتری که در‌شهربانی کل کشور تنظیم میشود تمرکز خواهد یافت.

هر خارجی که در خاک ایران اقامت دارد باید از دولت متبوعه خود سندی داشته باشد که هویت و تابعیت او را ثابت نماید.

نظمیه محل‌ می‌تواند لدی‌الاقتضا بخارجی که بعللی نتوانسته است سند سابق‌الذکر را تحصیل کند جواز موقتی برای اقامت یا اجازه مخصوص برای خروج از‌ایران بدهد و در این صورت نظمیه محل حق دارد محل توقف موقت خارجی را در ایران یا خط سیر او را معین و محدود کند ممکن است بر اسناد مثبته تابعیت خارجی و همچنین در جواز اقامت موقتی اسامی زوجه و اولاد و احفاد ذکور و اناث خارجی و برادران و خواهران‌ او که بحد بلوغ نرسیده و در تحت کفالت و همراه او هستند نیز ثبت شود.

(اصلاحی 1337/02/03)- اجازه خروج از ایران از طرف مامورین شهربانی محل اقامت دائمی یا موقتی آنها داده خواهد شد.

تبصره - بیگانگانی که به ایران وارد می شوند و مدت توقف آنها از نود روز تجاوز نکند احتیاج به روادید خروج ندارند لیکن موظف می باشند برای خروج از ایران اعلامیه خروجی را تکمیل و به مامورین گمرکی مرز خروجی تسلیم نمایند.

خارجی را ممکن است در موارد ذیل از خاک ایران اخراج و یا محل توقف او را تغییر داد:

‌الف - اگر برخلاف مقررات این قانون رفتار نماید.

1. در صورتی که مطابق مقررات مواد 3 و 4 اجازه عبور و یا توقف خارجی ملغی شود.

‌تصمیم اخراج را اداره نظمیه به موقع اجرا می‌گذارد.‌در هر موقعی که تصمیم اخراج اتخاذ شود و تأخیر اجرای آن منافی مصالح مملکتی نیست از طرف نظمیه و یا از طرف ادارات ذیصلاحیت دیگر آن‌تصمیم و مهلتی که برای اجرا داده می‌شود به شخصی که باید اخراج شود اخطار خواهد شد. ‌هر گاه خارجی تقبل کند که در مدتی که از طرف اداره صلاحیتدار تعیین می‌شود از ایران خارج بشود آزادانه خارج خواهد شد و الا تحت‌الحفظ اخراج‌می‌شود. مصارف اخراج در مواردی که خارجی باید تحت‌الحفظ اخراج شود از محل عواید مقرره به موجب ماده 14 تأدیه خواهد شد.

در مواقعی که اعطای جواز اقامت امتناع شده و تصمیم اخراج از طرف مقامات ذیصلاحیتی که دولت معین می‌کند اتخاذ می‌شود خارجی‌حق خواهد داشت به وزارت داخله مراجعه کرده تقاضای تجدید نظر در تصمیم مزبور را بنماید. ‌این تقاضا کتباً و یا تلگرافاً به وسیله مقام صلاحیتداری که تصمیم را اتخاذ کرده داده خواهد شد ولی خارجی می‌تواند مدلول تقاضای خود را مستقیماً‌به وزارت داخله ارسال دارد.‌تقدیم تقاضای تجدید نظر موجب تعویق اجرای تصمیم اخراج - به استثنای مواردی که اخراج از نقطه نظر مصالح مملکتی فوریت دارد - خواهد بود‌ولی ممکن است تا تعیین نتیجه تجدید نظر نظمیه خارجی را در تحت مراقبت مخصوص خود قرار دهد.

(اصلاحی 1336/01/29)- برای حفظ امنیت و یا مصالح عمومی و یا به ملاحظات صحی هیأت وزیران می‌تواند تصمیمات ذیل را که ورود و اقامت و خروج و عبور‌خارجیان را محدود یا مشروط می‌نماید اتخاذ کند:

‌الف - جلوگیری از کلیه یا قسمتی از مراودات سرحدی.

1. منع توقف موقتی یا دائمی در بعضی از مناطق یا عبور از بعضی مناطق ایران.
2. اتخاذ وسایل مخصوص نظارت نسبت به خارجیان در موارد فوق‌العاده.
3. خارجیانی که بدون داشتن اسناد لازم وارد خاک ایران شده یا می شوند و یا با داشتن اسناد لازم از راههای غیر مجاز به کشور وارد گردیده یا می گردند علاوه بر مجازات مقرر در قانون ورود و خروج اتباع خارجه مصوب نوزدهم اردیبهشت ماه 1310 بنا به پیشنهاد وزارت جنگ آنان رابرای مدتی که از پنج سال تجاوز نکند ملزم به اقامت اجباری در محل معین نموده و یا اینکه آنها را از کشور اخراج نماید.

برای صدور اجازه موقت و یا دائم و تمدید اجازه عبور خارجیان حقوق ذیل اخذ خواهد شد:

1. برای تمدید اجازه عبور و صدور اجازه اقامت موقت و تجدید آن معادل ده ریال طلا.
2. برای صدور اجازه اقامت دائم و تجدید آن معادل بیست ریال طلا.

‌تبصره - کارمندان دفتری و خدمتگزاران سفارتخانه و کنسولگری های دول بیگانه در ایران به شرط رعایت معامله متقابله نسبت به این قبیل کارمندان دولت ایران در آن کشورها از پرداخت حق تمبر پروانه اقامت معاف خواهند بود.

(اصلاحی جزای نقدی 1403/04/04)- اشخاص ذیل به حبس تعزیری از 1 تا 3 سال و یا به جزای نقدی از 330/000/000 ریال تا 825/000/000 ریال محکوم می‌شوند مگر این که جرم آنها‌مشمول قوانینی گردد که مجازات سخت‌تری معین کرده باشد.

1. هر کس گذرنامه یا جواز اقامت یا جواز عبور جعل کند و یا با علم به مجعول بودن از آنها استفاده کند و یا این قبیل اوراق مجعوله را برای دیگری‌تحصیل نماید
2. هر کس عامداً در نزد مأمورین ذی‌دخل برای تحصیل تذکره و یا جواز اقامت و یا جواز عبور، شهادت کذب داده و یا اظهارات خلاف واقع نماید و یا‌موضوعاتی را که در تشخیص تابعیت مؤثر است، کتمان نماید و یا گذرنامه و یا جواز اقامت و یا جواز عبور و یا ورقه هویتی که به وسائل مزبور تحصیل شده است عامداً از آنها استفاده کند.
3. هر کس عامداً بدون داشتن اسناد و جواز لازم از مرز ایران عبور کند و همچنین هر کس که از راههای غیر مجاز و یا مرزهای ممنوعه عبور نماید.
4. هر کس برای اثبات هویت و یا تابعیت خود از اسناد و یا اوراق و یا ورقه هویت متعلق به دیگری استفاده کند و هر کس برای اثبات تابعیت و یا‌هویت یک نفر خارجی اسناد و اوراق و یا ورقه هویت متعلق به خود یا غیر را به دیگری بدهد.
5. هر کس که برای فرار از اجرای تصمیم اخراج که درباره او اتخاذ شده است، مخفی شود و یا پس از اخراج شدن از ایران مجداً بدون اجازه به خاک‌ایران مراجعت کند.
6. هر کس در یکی از اعمال مذکوره فوق شرکت یا معاونت کرده باشد.
7. هر کس برای استفاده از حقوقی که به موجب این قانون و یا آیین‌ نامه‌های مربوطه به آن می‌توان تحصیل نمود، در خارج از کشور مرتکب یکی از‌اعمال مذکور در بندهای 1 و 2 و 4 این ماده بشود پس از آمدن به ایران در صورتی که در خارج از کشور به موجب حکم قطعی محکوم و مجازات نشده‌باشد، تعقیب و مجازات خواهد شد.

‌تبصره 1 (منسوخه 1399/02/23)- شروع به ارتکاب جرم‌های مذکور در این ماده در حکم ارتکاب خواهد بود.

‌تبصره 2 (اصلاحی جزای نقدی 1403/04/04)- خارجیانی که به تبع اغنام و احشامشان وارد خاک ایران شوند، علاوه بر ضبط احشام به نفع دولت ایران به پنج ماه تا یک سال حبس یا 23/000/000 تا 66/000/000 ریال جزای نقدی محکوم خواهند شد و در صورتی که بین دولت جمهوری اسلامی ایران و دولت همسایه عهدنامه‌ای منعقد شده‌باشد، بر اساس آن عمل خواهد شد.

تبصره 3 - دادستان شهرستان می‌تواند به پیشنهاد شهربانی کشور یا ژاندارمری کشور تعقیب تبعه بیگانه‌ای را که بدون داشتن‌اسناد لازم و یا با داشتن اسناد لازم از راههای غیر مجاز به کشور وارد شده یا بشود در هر بار معلق نماید.

‌هر گاه متهم مذکور ظرف سه سال از تاریخ تعلیق تعقیب، مرتکب جرمی از نوع دیگر (‌درجه جنحه یا جنایت) بشود به کلیه جرائم او رسیدگی و علاوه‌بر مجازات جرائم جدید به کیفر جرمی که مورد تعلیق نیز قرار گرفته محکوم خواهد شد.

‌هر گاه پیشنهاد شهربانی و یا ژاندارمری علاوه بر تعلیق تعقیب متضمن اخراج فرد بیگانه از کشور باشد در صورت تصویب تعلیق تعقیب، دستور اخراج‌وی نیز از طرف دادستان صادر می‌شود. دادستان شهرستان مجاز است اختیارات حاصل از اجرای این تبصره را در حوزه قضایی دادگاههای بخش‌مستقل با تفویض نمایندگی به رییس دادگاه و یا هر یک از قضا مأمور دادگاه مذکور واگذار نماید.

‌تبصره 4 - پس از تعلیق تعقیب متهم مذکور اجازه اقامت و اشتغال او طبق آیین‌ نامه اجرایی که از طرف وزارتخانه‌های امور خارجه، کشور و کار و امور‌اجتماعی تهیه و به تصویب هیأت وزیران خواهد رسید. بلامانع است.

(اصلاحی جزای نقدی 1403/04/04)- هر خارجی که مقررات این قانون و آیین نامه های مربوط به آن را رعایت نکند به جزای نقدی از 2/300/000 ریال تا 115/000/000 ریال محکوم خواهد شد مگر این که برای جرم او در این قانون یا قوانین دیگر مجازات سخت‌تری معین شده باشد.

‌همین مجازات درباره مسئولین اماکن عمومی و خصوصی و صاحبان یا متصرفان اماکن شخصی که به تکلیف مقرر در ماده 8 عمل نکنند، مجری خواهد بود.

محاکمه متخلفین از مقررات این قانون در محاکم عمومی به عمل خواهد آمد.

اشخاص ذیل از مقررات این قانون مستثنی خواهند بود:

1. کسانی که دارای مصونیت سیاسی هستند.
2. مأمورین قنسولی دول خارجه و افراد عائله آنها که با هم در یک خانه زندگانی می‌کنند و اعضاء رسمی آنها ولی اگر اتباع ایران از طبقات مذکوره‌مقیمین در یکی از ممالک خارجه از مزایای مزبور کلاً یا بعضاً بهره‌مند نباشند نسبت به اتباع مملکت مزبور از طبقات فوق معامله متقابله خواهد شد.

از طرف مأمورین ایران به مشمولین فقرات 1 و 2 این ماده برای ورود به ایران و همچنین برای عبور و خروج از ایران ویزای سیاسی داده می‌شود به‌شرط معامله متقابله.

1. اعضای هیأت‌های اعزامیه دول خارجه که با موافقت دولت ایران وارد ایران می‌شوند و کسان دیگری که دارای ویزای سیاسی مأمورین ایران‌باشند.

‌تبصره - مقررات مربوط به اجرای این ماده از طرف وزارت امور خارجه با موافقت وزارت داخله ضمن نظامنامه مخصوص تعیین می‌شود.

(اصلاحی 1350/03/31)- درمورد کارکنان وسائط نقلیه هوائی و قطارهای ترانزیتی و کشتی های و مسافرینی که قصد ورود و اقامت ایران را نداشته و اسناد لازمه که به موجب این قانون باید دارا باشند‌ندارند و در موقع توقف کشتی ها و هواپیماها و قطارها در ایران پیاده می‌شوند وزارت کشور با موافقت وزارت امورخارجه و وزارت دارائی آیین نامه مخصوصی تدوین و برای اجراء به شهربانی کشور و سازمان های مربوط ابلاغ خواهد نمود.

خارجیانی که در تاریخ اجرای این قانون در ایران می‌باشند باید در ظرف دو ماه از تاریخ مزبور مستقیماً به شهربانی محل اقامت خود مراجعه‌کرده اجازه اقامت تحصیل نمایند. دوائر نظمیه بر طبق ماده 4 و 6 عمل خواهند نمود.

در نقاطی که نظمیه تأسیس نشده باشد وظایفی را که به موجب این قانون بر عهده آن محول است حاکم یا نماینده حکومت محل انجام‌خواهد داد.

ماده واحده مصوبه 11 تیر ماه 1308 کمیسیون عدلیه مجلس شورای ملی منسوخ است.

این قانون از پانزدهم خرداد ماه یک هزار و سیصد و ده به موقع اجرا گذارده می‌شود.

این قانون که مشتمل بر بیست و سه ماده است در جلسه نوزدهم اردیبهشت ماه یک هزار و سیصد و ده شمسی به تصویب مجلس شورای ملی رسید.

‌رییس مجلس شورای ملی - دادگر