بمنظور تمرکز اموال خاندان پهلوی و همه کسانی که با وابستگی به این خاندان ثروتهای نامشروع بدست آورده‌اند و دادگاه انقلاب حکم استرداد ‌اموال مزبور را صادر کرده و میکند و تملک آنها از طرف مستضعفان و بمصرف رساندن همه درآمدهای آن اموال در راه بهبود وضع زندگی و بخصوص مسکن آنان،

‌به امر حضرت آیت‌الله‌ العظمی امام خمینی و با تصویب شورای انقلاب مؤسسه‌ای بنام بنیاد مستضعفان تشکیل و طبق مواد این اساسنامه و مقررات ‌آیین‌ نامه‌های مربوطه، که بر مبنای این اساسنامه تهیه میشود اداره میگردد.

ـ نام مؤسسه

‌نام مؤسسه بنیاد مستضعفان است که در این اساسنامه "بنیاد" نامیده میشود.

ـ موضوع و هدف مؤسسه

1 ـ متمرکز ساختن کلیه وجوه نقد و سهام و اوراق بهادار و اموال منقول و غیر منقول خاندان پهلوی و تمام اشخاص طبیعی و حقوقی که با وابستگی به ‌این خاندان ثروتهای نامشروع بدست آورده‌اند. و دادگاه انقلاب حکم استرداد اموال مزبور را صادر کرده و میکند یا حکم اداره موقت آن اموال را صادر‌مینماید در بنیاد و تملک آنها از طرف مستضعفان و اداره بهره‌برداری آنها اعم از اینکه در داخل یا خارج کشور باشد.

2 ـ قبول وجوه نقد و اموال منقول و غیر منقول که از طرف اشخاص حقیقی و یا حقوقی به بنیاد اهداء میشود و اداره بهره‌برداری آنها.

3 ـ به مصرف رساندن همه درآمدهای بنیاد در راه بهبود وضع زندگی و مخصوصاً مسکن مستضعفان با رعایت اولویت‌هائی که در آیین‌ نامه مخصوص‌معین میشود.

تبصره ـ قبول هر مال یا واحد اقتصادی یا سهام شرکت‌ها از طرف بنیاد متوقف بر این است که پس از حسابرسی از طریقه‌های اطمینان بخش احراز‌شود که قبول آن مال یا واحد اقتصادی یا سهام در صلاح مستضعفان و در جهت اهداف بنیاد است والا بنیاد از قبول آن ممنوع است و دولت مرجع ‌صالح برای رسیدگی و اداره آنرا معین خواهد کرد.

‌بنیاد برای نیل به مقاصد فوق میتواند با استفاده از دادسراها، کمیته‌ها، پاسداران انقلاب، کلانتریها پاسگاههای ژاندارمری و ضابطین دادگستری و‌دادسراهای انقلاب و دادگاههای انقلاب در کشف، ضبط، نقل مکان، نگاهداری صورت‌برداری، ارزیابی، تبدیل به احسن، بهره‌برداری و بطور کلی هر‌عملی که برای اداره اموال لازم باشد اقدام کند. بنیاد میتواند سهام خود را در شرکتها و بنیادها بفروشد و یا برای اداره امور آنها مدیر یا مدیرانی بگمارد.‌در جلسات مجامع عمومی و هیئت‌های مدیره و عامله بوسیله نمایندگان خود شرکت کند و رأی بدهد و هرگونه مال منقول و غیر منقول را بهر‌عقدی از عقود که صلاح بداند مورد معامله قرار دهد و در بانکها هرگونه حسابی افتتاح کند و مبادرت به تأسیس مؤسسات تولیدی یا شرکتهای ‌تجارتی بنماید و نمایندگان خود و دارندگان امضاء مجاز را معرفی نماید.

ـ ماهیت و تابعیت بنیاد

‌بنیاد مؤسسه‌ای غیر انتفاعی و تابعیت آن ایرانی است.

ـ استقلال مالی

‌بنیاد دارای شخصیت حقوقی و استقلال مالی است.

ـ مقر اصلی ـ تأسیس شعبه یا دفتر

‌مقر اصلی بنیاد تهران است و نشانی آن را رئیس بنیاد معین میکند. هر موقع که نشانی بنیاد تغییر یابد رئیس بنیاد تغییر مزبور را به اداره ثبت شرکتها‌ اعلام مینماید که طبق مقررات آگهی شود بنیاد میتواند در هر محلی در داخل و خارج کشور صلاح بداند اقدام به تأسیس شعبه یا دفتر کند

ـ مؤسسین

‌تأسیس بنیاد به امر حضرت آیت‌الله امام خمینی و تصویب شورای انقلاب است امام امت اعضاء شورای مرکز را منصوب میکند.

ـ سرمایه بنیاد

‌سرمایه اولیه بنیاد عبارتست از اموال خاندان پهلوی و همه کسانیکه حکم استرداد اموال آنها از دادگاه انقلاب صادر شده و قبول آنها از طرف بنیاد در‌صلاح مستضعفان است و ارزش آن پس از صورت ‌برداری و ارزیابی معلوم خواهد شد

ـ تاریخ تشکیل و مدت

‌تاریخ تشکیل بنیاد 14/12/1357است و مدت آن نامحدود میباشد.

ـ ارکان بنیاد عبارتست از:

1 ـ شورای مرکزی

2 ـ سرپرست یا رئیس بنیاد

3 ـ دفاتر منطقه‌ای و شوراهای استان یا شهرستان

4 ـ سرپرست یا مسئول دفاتر منطقه‌ای

5 ـ شورای حقوقی

6 ـ ناظران مالی

7 ـ بازرسان

8 ـ حسابرس

‌که حدود اختیارات و وظایف آنها در این اساسنامه مصرح است.

ـ شورای مرکزی:

‌شورای مرکزی مرکب از پنج نفر از افراد واجد صلاحیت و مورد اعتماد به انتخاب و انتصاب امام امت میباشد.

ـ وظایف شورای مرکزی بنیاد بشرح زیر است:

1 ـ تعیین سرپرست یا رئیس بنیاد و پیشنهاد وی به امام برای تأیید

2 ـ تعیین خط مشی کلی و سیاست اجرایی امور بنیاد در سراسر کشور و همآهنگ کردن دفاتر مناطق و تنظیم برنامه‌های توسعه و بهبود فعالیت بنیاد.

3 ـ مراقبت در حسن اداره بنیاد و نظارت درآمد و هزینه‌های دفاتر و رسیدگی به وضع مالی بنیاد و ترازنامه و حساب سود و زیان و بودجه و اصلاح یا‌تصویب آنها.

4 ـ تعیین شوراهای منطقه‌ای و تأیید سرپرست یا مسئول هر دفتر و صدور ابلاغ آنان

5 ـ تدوین آیین‌ نامه‌های مربوط به بنیاد و اصلاح آنها.

6 ـ رسیدگی به گزارش‌های رئیس یا سرپرست بنیاد و شورای حقوقی و ناظران مالی و بازرسان و نظارت در حسن اجرای کار آنها

7 ـ برقراری ارتباط با دولت و وزارتخانه‌ها و سازمانهای دولتی و مالی کشور در جهت ایجاد همآهنگی بین برنامه‌های بنیاد و ایجاد یک شورای‌همآهنگی.

8 ـ تنظیم برنامه‌های اجتماعی برای جلب اعتماد و مشارکت هر چه بیشتر مردم از طریق کمک به مقاصد و هدفهای بنیاد.

9 ـ ارجاع دعاوی به داوری و تعیین داور یا هیئتهای داوری طبق آیین‌ نامه مخصوص

ـ رئیس یا سرپرست بنیاد

‌رئیس یا سرپرست بنیاد را شورای مرکزی از بین اعضای شوری یا خارج آن به امام معرفی مینمایند این شخص که باید صلاحیت مدیریت داشته و تمام‌وقت در خدمت بنیاد باشد، در صورت تأیید امام از طرف ایشان بعنوان سرپرست یا رئیس بنیاد منصوب میشود.

تبصره ـ چنانچه سرپرست بنیاد از اعضای شوری باشد با نصب امام به سرپرستی، به عضویت شوری در می‌آید.

ـ رئیس بنیاد بالاترین قوه اجرایی بنیاد است. تنظیم سیاست کلی بنیاد و اجرای آن پس از تصویب شورای مرکزی به عهده اوست. رئیس یا‌سرپرست بنیاد حق دارد برای سرپرستی هر یک از امور مالی، اداری، بازرگانی، صنعتی، کشاورزی معماری و غیر اینها مدیرانی را از اشخاص واجد ‌صلاحیت با نظر مشورتی شورای مرکزی بگمارد و همواره حق نصب و عزل آنان را دارد. حدود اختیارات و وظایف هر یک از مدیران و حق‌الزحمه و‌پاداش آنان را رئیس بنیاد طبق آیین‌ نامه مصوب شورای مرکزی معین خواهد کرد.

ـ حدود اختیارات رئیس یا سرپرست بنیاد

‌رئیس یا سرپرست بنیاد با رعایت مصوبات شورای مرکزی نماینده قانونی و تام‌الاختیار بنیاد و دارای تمامی اختیاراتی است که برای اداره امور بنیاد لازم‌است و عهده‌دار مصوبات شورای مرکزی میباشد و در برابر آنها مسئول است. قسمتی از اختیارات رئیس یا سرپرست بنیاد (‌بدون قید انحصار) بشرح ‌زیر است:

1 ـ گشایش انواع حسابهای بانکی و استفاده از آنها و تعیین اشخاصیکه حق امضاء دارند و معرفی آنان به بانکها.

2 ـ بستن هرگونه قرارداد و انجام هرگونه معامله با شرکتها و مؤسسات و بانکها و ادارات و سازمانهای دولتی و خصوصی و اشخاص طبیعی و حقوقی ‌در رابطه با مقاصد و هدفهای بنیاد.

3 ـ اخذ وام از بانکها و مؤسسات اعتباری و اشخاص و قبول هدایا

4 ـ دادن نمایندگی و قبول آن

5 ـ استخدام کارمندان و کارگران و نصب و عزل آنان و عقد قرارداد استخدام و تعیین حقوق و پاداش مستخدمان و پرداخت آن طبق مقررات ‌استخدامی بنیاد.

6 ـ حفظ و اداره اموال بنیاد و اقدام به هر امری که برای آن لازم باشد.

7 ـ طرح و اقامه و تعقیب و دفاع و جوابگوئی هرگونه دعوای حقوقی و یا جزائی به طرفیت هر یک از اشخاص طبیعی یا حقوقی و بطور کلی شرکت ‌و مداخله در هر دعوائی که یک طرف آن بنیاد باشد و مراجعه به تمامی ادارات و دوائر دولتی و مراجع مالیاتی و ثبتی و شهرداری و شرکتهای آب و‌برق و دفاتر اسناد رسمی و تعیین وکیل و عزل او و تفویض کلیه اختیارات لازم برای امر دادرسی به وکیل منتخب در تمامی مراجع و پرداخت ‌حق‌الوکاله

ـ حق امضاء

‌حق امضاء کلیه قراردادها و چکها و سفته‌ها و بروات و اوراق و اسناد مالی و تعهدآور با رئیس بنیاد و یک نفر از ناظران مالی است. همچنین رئیس بنیاد‌ حق دارد حق امضاء خود را بطور موقت به نماینده‌هائی که خود انتخاب میکند واگذار نماید. رئیس یا سرپرست بنیاد حق دارد برای استفاده از انواع‌ حسابهائیکه در بانکهای مختلف در داخل و خارج کشور گشوده میشود دو نفر را که متفقاً حق امضاء داشته باشند به بانکها معرفی نماید.

‌رئیس بنیاد دو نفر را بعنوان ناظر مالی و یک نفر را به عنوان حسابدار کل انتخاب و با تصویب شورای مرکزی به این سمت‌ها منصوب مینماید.

ـ دفاتر منطقه‌ای

‌در مرکز هر استان و نیز در هر شهری که امور بنیاد در آن متمرکز باشد دفتری تأسیس میشود. این دفاتر چنانچه در شهرهای یک استان تأسیس شده باشد ‌مستقل خواهد بود.

تبصره ـ محل دفتر حتی‌الامکان باید در مرکز شهر و قطعاً دور از هرگونه تجمل باشد، هر چند ضرورتأ چنین محلی اجاره شود. استفاده از کاخها و‌باغهای مجللی که در اختیار بنیاد است بعنوان دفتر ممنوع است

ـ شوراهای استان یا شهرستان

‌در هر دفتر بنیاد، شورایی مرکب از پنج نفر که واجد شرایط زیر باشند تشکیل میشود:

1 ـ داشتن اهداف انقلاب اسلامی

2 ـ داشتن حس شهرت و مقبولیت عامه یا اکثریت مردم محل

3 ـ علاقمند بودن به مسائل و خدمات اجتماعی

4 ـ داشتن تدبیر و فرصت و دقت کافی

ـ اعضای شورا حتی‌الامکان از قشرهای مختلف بشرح زیر انتخاب میشوند:

ـ یک نفر روحانی

ـ یک نفر فرهنگی

ـ یک نفر دانشگاهی

ـ دو نفر از معتمدین محل (‌بازاری ـ کشاورز ـ کارگر)

مدت ابلاغ برای عضویت در شورا یکسال است این انتصاب برای دوره‌های بعد هم قابل تجدید است

ابلاغ اعضاء شورا توسط شورای مرکزی بنیاد صادر میشود. اعضای شورا در صورتیکه قبلا شناسائی و مورد تأیید قرار گرفته باشند،‌منصوب میشوند وگرنه از طرف دفتر مرکزی نماینده‌ای به محل اعزام میشود تا پس از شناسائی افراد، فهرست اسامی را به مرکز گزارش دهد و در‌صورت تأیید بدین سمت منصوب گردند.

ـ وظیفه شوراهای استان یا شهرستان

1 ـ تصمیم گیری در کلیه امور بنیاد ـ در حوزه هر دفتر، هیچ اقدامی بصورت فردی در مسائل بنیاد مجاز نیست و باید پس از اخذ تصمیم در شورا‌باشد.

2 ـ شورا مستقیماً در کارها و مسائل اجرایی دخالت نمیکند.

3 ـ نظارت بر حسن جریان امور، توسط بازرسان و گزارشگران و لزوم اقدام مقتضی پس از دریافت گزارشهای دقیق و مستند.

ـ سرپرست و مسئول دفتر

شورای هر دفتر از بین اعضاء خود یا از خارج شخصی را که واجد صلاحیتهای یاد شده در مورد اعضاء باشد و‌بتواند تمام وقت در اختیار و استخدام بنیاد قرار گیرد، بعنوان سرپرست و مسئول دفتر انتخاب کرده و به دفتر مرکزی بنیاد معرفی میکند، تا پس از‌تأیید، ابلاغ سرپرستی او توسط بنیاد مرکز صادر گردد در صورتیکه مسئول دفتر از خارج از شورا انتخاب شود به عضویت شورا در میآید و باید همه‌مسئولیتهای اجرایی دفتر را قبول کند. وی تنها عامل اجرا و پاسخگوی عملکرد دفتر خواهد بود.

ـ ناظر مالی و حسابدار دفتر

‌مسئول دفتر باید یک نفر را بعنوان ناظر مالی و یک نفر بعنوان حسابدار به شورا پیشنهاد و با تصویب شورا بدین سمتها منصوب کند.

سازمان دفتر و استخدام افراد با مسئول دفتر در هر منطقه است. کیفیت و ابعاد کار پس از مشاوره و صلاحدید شورا در اختیار سرپرست‌دفتر است.

پس از تأسیس دفتر و تعیین اعضای مسئول کلیه اقدامات مربوط به امور بنیاد منطقه باید از طریق همین دفتر انجام یابد. دفتر مرکزی حق ‌ندارد مستقلا و بدون مراجعه به دفتر منطقه کاری انجام دهد. جز در مورد بازرسی و حسابرسی واحدها.

هر یک از مسئولان موظف است فرمهائی را که برای صورت‌گیری اموال منقول و غیر منقول بنیاد توسط دفتر مرکزی تهیه شده است دقیقاً ‌تنظیم و امضاء نماید و به دفتر مرکزی تحویل دهد و سپس مشغول اداره امور بنیاد گردد.

هر یک از دفاتر باید حساب بانک مستقلی داشته باشد و اسناد با دو امضاء سرپرست و ناظر مالی قابل پرداخت خواهد بود، هر ششماه ‌یکبار دفاتر باید ییلان کار و درآمد و هزینه خود را به مرکز گزارش دهند.

بمنظور برقراری نظم و همآهنگی کامل در امور بنیاد کلیه کارهای دفاتر در مورد زمینهای کشاورزی، امور شهری، باغات، دامداریها،‌ساختمانها، شرکتها، کارخانه‌های منطقه و جز اینها باید با تصمیم شورا و در چهارچوب خط مشی و سیاست کلی اجرایی مشخص شده از طرف دفتر‌مرکزی بنیاد انجام پذیرد.

ماده 29ـ کلیه املاک و مستغلات و کارخانه‌ها و مزارع مؤسسات و غیر آن که مصادره شده است جزو بنیاد مستضعفان و تابع ضوابط این بنیاد و‌تحت مدیریت آن خواهد بود. و بدین ترتیب بنیاد علوی و امثال آن عنوان جداگانه‌ای نخواهد داشت.

ـ شورای حقوقی

‌شورای حقوقی بنیاد مرکب از سه تا پنج نفر از حقوقدانان کشور است که به پیشنهاد رئیس بنیاد و تصویب شورای مرکزی از بین استادان دانشکده حقوق،‌وکلای دادگستری، قضات و سردفتران انتخاب میشوند. رسیدگی و اظهار نظر و حل و فصل کلیه امور ثبتی و حقوقی و جزائی و دعاوی مدنی و‌جزائی که بنیاد در آنها مدعی یا مدعی علیه باشد یا بعنوان شخص ثالث در آنها مداخله داشته باشد و تنظیم قراردادها و تعیین نحوه اجراء احکام ‌استرداد و توقیف و اداره اموال که از دادگاههای انقلاب یا دادستانی انقلاب صادر شده یا میشود و شرکت در جلسات مجامع عمومی و هیئت‌های‌مدیره یا عامل شرکتهائی که بنیاد در آنها سهیم است بر عهده اعضاء شورای حقوقی یا نمایندگان منتخب شورای مزبور است که تحت نظر رئیس ‌شورای حقوقی انجام وظیفه خواهند نمود.

‌حدود و اختیارات و وظایف رئیس شورای حقوقی از طرف رئیس بنیاد و حدود اختیارات و وظائف اعضاء شورای مزبور از طرف رئیس شورای حقوقی ‌تأمین و ابلاغ خواهد شد. حق‌الزحمه اعضاء از طرف شورای مرکزی تعیین میشود.

‌نظریات حقوقی اعضاء شوری حقوقی مشورتی است ولی هرگاه در موضوعی سه نفر از آنان متفقاً اظهار نظر نمایند و اجراء آنرا از رئیس بنیاد بخواهند‌ در صورت مخالف بودن رئیس بنیاد نظر نهائی با شورای مرکزی است.

ـ ناظران مالی

‌بنیاد دارای دو نفر ناظر مالی خواهد بود که به پیشنهاد رئیس بنیاد و تصویب شورای مرکزی انتخاب میشوند و حدود اختیارات و وظائف آنان کتباً از‌طرف بنیاد به آنان ابلاغ میشود. حق‌الزحمه ناظران مالی از طرف شورای مرکزی تعیین میشود. ناظران مالی موظفند وظائف خود را بترتیبی که به‌آنان اعلام میشود انجام دهند و هر ششماه یک بار گزارشی از وضع مالی بنیاد تهیه و به رئیس بنیاد تسلیم و نسخه‌ای از گزارش خود را برای شورای ‌مرکزی ارسال نمایند.

ـ بازرسان

‌بنیاد دارای سه تا پنج نفر بازرس خواهد بود که از طرف شورای مرکزی همه ساله برگزیده میشوند حدود اختیارات و وظائف آنان تنها از طرف بنیاد به‌آنان ابلاغ میشود. حق‌الزحمه بازرسان را شورای مرکزی تعیین میکند. بازرسان در هر مورد گزارش خود را تسلیم رئیس بنیاد خواهند نمود.

ـ حسابرسی

‌یک مؤسسه حسابرسی از طرف رئیس بنیاد برای تنظیم امور محاسباتی بنیاد دعوت میشود که روشهای کار حسابهای بنیاد را تنظیم و به مباشرت خود‌حسابهای بنیاد را نگهداری نماید. در پایان هر سال مالی به محاسبات بنیاد رسیدگی میگردد و پس از تصویب ترازنامه در شورای مرکزی مازاد ‌استحصالات برای اجراء طرحهای بنیاد در سال مالی بعد اختصاص داده میشود.

ـ سال مالی

‌سال مالی بنیاد از اول فروردین هر سال شروع میشود و به آخر اسفند همان سال پایان میپذیرد.

ـ دفاتر حسابداری ـ ترازنامه

‌بنیاد در مرکز و در دفاتر منطقه‌ای دارای دفاتر حسابداری پلمپ شده خواهد بود که از طرف حسابرسی بنیاد طبق آخرین و بهترین روشهای حسابداری‌تنظیم و نگهداری میشود. رئیس بنیاد موظف است ترازنامه عملکرد هر دوره مالی و گزارش اقدامات بنیاد را منتهی تا سه ماه از سال بعد تنظیم و تسلیم‌ناظران مالی و شورای مرکزی بنماید. سرپرستان دفاتر منطقه‌ای موظفند ترازنامه عملکرد هر دوره مالی و گزارش اقدامات دفاتر را منتهی تا دو ماه از سال ‌بعد تنظیم و تسلیم رئیس بنیاد در مرکز نمایند.

ـ انحلال

‌هر زمان شورای مرکزی تصمیم به انحلال بنیاد بگیرد حق دارد این امر را در شورای مرکزی مطرح و تصویب کند. در موقع انحلال سه نفر از اعضاء‌ شورای مرکزی به عضویت هیئت تصفیه انتخاب میشوند. اختیارات و مدت مأموریت و حق‌الزحمه آنان از طرف شورای مرکزی تعیین میشود. هیئت‌ تصفیه موظف است در اسرع وقت به محاسبات رسیدگی و دیون و تعهدات بنیاد را پرداخت و مطالبات را وصول حاصل را به دولت برای امور‌عام‌المنفعه تسلیم و ختم تصفیه را اعلام نماید.

ـ موارد پیش‌بینی نشده

‌در کلیه مواردیکه تکلیف خاصی برای آن‌ها در این اساسنامه پیش‌بینی نشده است با نظر شورای مرکزی طبق قوانین و مقررات شرعی و قانونی و‌عندالاقتضا طبق نظر مجلس عمل خواهد شد.

بنیاد مستضعفان از شمول قانون محاسبات عمومی و مقررات مربوط مستثنی میباشد،

این اساسنامه که جایگزین اساسنامه مصوب سوم شعبان 1339 مطابق با هشتم تیر ماه 1358 مجمع عمومی مؤسسین بنیاد است به‌تصویب شورای انقلاب جمهوری اسلامی ایران رسید.