استعلام : نظر به ابهام موجود در نحوه اجرای ماده 14 (سابق) دستورالعمل کاهش جمعیت کیفری مصوب 1398/6/6، الحاقی به ذیل ماده 202 آیین‌نامه اجرایی سازمان زندان‌ها و اقدامات تأمینی و تربیتی کشور مصوب 1400/10/29: «با توجه به اینکه مفاد ماده 14 دستورالعمل کاهش جمعیت کیفری مصوب 1398/6/6 در اصلاحیه آیین‌نامه اجرایی سازمان زندان‌ها، به ذیل ماده 202 آن آیین‌نامه اضافه شده و با التفات به بخشنامه شماره 9000/94665/14000/140 مورخ 1400/11/13 دادستان محترم وقت کل کشور»، خواهشمند است در خصوص نحوه اعمال و تعیین شمول مرخصی مذکور (ذیل ماده 202 آیین‌نامه فوق‌الذکر) اعلام نظر فرمایید. نظریه مشورتی اداره کل حقوقی قوه قضاییه : اولاً، شرایط و ضوابط اعطای مرخصی به متهمان و محکومان در قانون آیین دادرسی کیفری مصوب 1392 و از جمله در ماده 520 این قانون و همچنین در «آیین‌نامه سازمان زندان‌ها و اقدامات تأمینی و تربیتی مصوب 20/2/1400» پیش‌بینی شده است و ماده 14 «دستورالعمل ساماندهی زندانیان و کاهش جمعیت کیفری زندان‌ها» مصوب 1398 رئیس محترم قوه قضاییه نیز با قید عبارت «در چارچوب قوانین و مقررات به مرخصی اعزام می‌شوند» بر این امر صحه گذاشته است؛ بنابراین اعطای مرخصی موضوع ماده 14 دستورالعمل مورد اشاره در چارچوب مقررات قانونی امکان‌پذیر است. ثانیاً، مواد 200 و 202 آیین‌نامه اجرایی سازمان زندان‌ها و اقدامات تأمینی و تربیتی اصلاحی 29/10/1400 ریاست محترم قوه قضاییه با عنایت به ماده 194 این آیین‌نامه، همسو با ماده 520 قانون آیین دادرسی کیفری مصوب 1392 است و اساساً مربوط به مدت مرخصی و چگونگی اعطای آن نیست و در خصوص اعطای مرخصی و مدت آن، قاضی اجرای احکام باید مطابق ضوابط مربوطه (نظیر آنچه در مواد قانونی آیین دادرسی کیفری و از جمله ماده 520 این قانون و مواد 194، 195، 196، 197 و 198 آیین‌نامه پیش‌گفته که عیناً مبتنی بر ماده 520 قانون آیین دادرسی کیفری آمده است) رفتار کند. برابر ماده 520 قانون آیین دادرسی کیفری مصوب 1392 و ماده 194 آیین‌نامه پیش‌گفته، محکومان می‌توانند به شرط رعایت ضوابط و مقررات زندان و مشارکت در برنامه‌های اصلاحی و تربیتی و کسب امتیازات لازم پس از سپردن تأمین مناسب، ماهانه حداکثر سه روز از مرخصی برخوردار شوند؛ بنابراین اعطای مرخصی به محکومان از یک سو مشروط به دارا بودن شرایط مقرر در این ماده و منوط به سپردن تأمین مناسب می‌باشد و از سوی دیگر مدت استفاده از مرخصی «حداکثر سه روز» در هر ماه است، نه «سه روز» در هر ماه؛ در نتیجه به تشخیص مقام اعطاکننده ممکن است کمتر از سه روز در هر ماه نیز باشد. با توجه به مراتب یادشده، گرچه از مواد موصوف استفاده نمی‌شود که هر زندانی سه روز در هر ماه مرخصی استحقاقی دارد و به طور خودکار ذخیره می‌شود؛ اما هرگاه شخصی در طول مدت سپری کردن محکومیت، نتواند از تمام یا بخشی از مرخصی که به تشخیص مقام اعطاکننده واجد شرایط استفاده از آن است، بهره‌مند شود، اعطای مجموع آن در پایان این مدت با لحاظ مواد 200 و 202 آیین‌نامه پیش‌گفته بلامانع است. شایان ذکر است اعطای مرخصی در هر صورت نمی‌تواند بیشتر از حداکثر مقرر در ماده 520 قانون آیین دادرسی کیفری و ماده 194 آیین‌نامه یادشده باشد و در خصوص تمامی جرایم، چنانچه مجموع مرخصی استحقاقی زندانی به میزان مقرر در استعلام باشد، اعطای آن در قالب مرخصی منتهی به آزادی بلا‌مانع است و نوع جرم (محکومیت) از این حیث تأثیری ندارد.