استعلام : شخصی به اتهام «تحصیل مال از طریق نامشروع» به استناد ماده 2 قانون تشدید مجازات مرتکبین ارتشاء، اختلاس و کلاهبرداری مصوب 1367 با اصلاحات بعدی با رعایت و اعمال بندهای مقرر در ماده 18 قانون مجازات اسلامی مصوب 1392 و تبصره الحاقی 1399 به همین ماده قانونی و رأی وحدت رویه شماره 834 مورخ 1402/5/24 هیأت عمومی دیوان عالی کشور، به تحمل یک سال حبس تعزیری و رد اصل مال در حق شاکی محکومیت قطعی یافته است؛ محکوم‌علیه میزان رد مال مورد حکم را بر خلاف قانون و بیشتر از مال تحصیل شده می‌داند و صرفاً به همین جهت، تقاضای اعاده دادرسی می‌کند. در خصوص چنین فرضی،‌ خواهشمند است به پرسش‌های زیر پاسخ دهید: 1- آیا درخواست اعاده دادرسی محکوم‌علیه در مورد رد مال؛ به طور کلی در مورد ضرر و زیان ناشی از جرم، مشمول مقررات ماده 474 قانون آیین دادرسی کیفری مصوب 1392 می‌باشد؟ در صورت مثبت بودن پاسخ، مشمول کدام یک از جهات مذکور در این ماده است؟ 2- در صورتی که درخواست محکوم‌علیه مشمول مقررات اعاده دادرسی کیفری نباشد، آیا وی‌ می‌تواند به استناد مواد 426 و 433 قانون آیین دادرسی دادگاه‌های عمومی و انقلاب در امور مدنی مصوب 1379 از دادگاه صادر کننده حکم قطعی، در مورد رد مال و جنبه حقوقی رأی کیفری درخواست اعاده دادرسی حقوقی نماید؟ نظریه مشورتی اداره کل حقوقی قوه قضاییه : از آنجا که حکم به رد مال ماهیت مجازات ندارد و جنبه مدنی دارد؛ در فرض سؤال که محکوم‌علیه نسبت به میزان رد مال تعیین شده در خصوص بزه موضوع ماده 2 قانون تشدید مجازات مرتکبین ارتشا، اختلاس و کلاهبرداری مصوب 1367 با اصلاحات بعدی درخواست اعاده دادرسی دارد، اولاً، چنین فرضی از موارد اعاده دادرسی موضوع ماده 474 قانون آیین دادرسی کیفری مصوب 1392 که همگی ناظر بر جنبه کیفری احکام محکومیت قطعی محاکم کیفری است، خروج موضوعی دارد؛ ثانیاً، چنانچه فرض سؤال از شمول سهو قلم موضوع ماده 381 قانون یادشده خارج باشد، به لحاظ ماهیت مدنی رد مال می‌تواند از جهات اعاده دادرسی موضوع مواد 426 و 433 قانون آیین دادرسی دادگاه‌های عمومی و انقلاب در امور مدنی مصوب 1379 محسوب شود که قابل طرح در همان دادگاه صادرکننده حکم محکومیت قطعی کیفری است؛ همچنانکه هیأت عمومی دیوان عالی کشور به موجب رأی وحدت رویه شماره 818 مورخ 7/10/1400 به لحاظ ماهیت مدنی و جنبه خصوصی حکم به رد مال، اعتراض ثالث در قالب قانون اخیرالذکر به آن بخش از رأی دادگاه کیفری راجع به رد مال را به رسمیت شناخته است. شایسته ذکر است، هرگاه میزان مال موضوع حکم رد مال در میزان جزای نقدی مؤثر باشد، به استناد قسمت دوم بند «چ» ماده 474 قانون آیین دادرسی کیفری مصوب 1392، به دلیل تأثیر در میزان مجازات، موضوع قابل درخواست اعاده دادرسی است.