استعلام : بر اساس بند «خ» ماده 113 قانون برنامه پنج‌ساله هفتم پیشرفت جمهوری اسلامی ایران مصوب 1403 مبنی بر «ایجاد سامانه خودکاربری جهت ثبت غیر حضوری کلیه درخواست‌های قضایی مورد نیاز مردم» مانند ثبت دادخواست و راهکار 38 «سند تحول و تعالی قوه قضاییه مصوب 1403» و ماده 39 دستورالعمل «هوشمندسازی و الکترونیکی شدن فرآیندها و پرونده‌های قضایی» مبنی بر «فراهم‌سازی امکان ارائه حداکثر خدمات مرتبط با پذیرش و تشکیل پرونده‌ها در بستر سکوها (پلتفرم‌های) بخش خصوصی»، برنامه‌ریزی برای بهره‌گیری از ظرفیت سکوهای بخش خصوصی به منظور ارائه هوشمند خدمات؛ از جمله ثبت و ارسال دادخواست و شکواییه در زمره راهکارهای تحولی قوه قضاییه است؛ با وجود این وفق ماده 57 قانون آیین دادرسی دادگاه‌های عمومی و انقلاب در امور مدنی مصوب 1379 «خواهان باید رونوشت یا تصویر اسناد خود را پیوست دادخواست نماید رونوشت یا تصویر باید خوانا و مطابقت آن با اصل گواهی شده باشد. مقصود از گواهی آن است که دفتر دادگاهی که دادخواست به آنجا داده می‌شود یا دفتر یکی از دادگاه‌های دیگر یا یکی از ادارات ثبت اسناد یا دفتر اسناد رسمی و در جایی که هیچ یک از آنها نباشد بخشدار محل یا یکی از ادارات دولتی مطابقت آن را با اصل گواهی کرده باشد.»؛ حکم این ماده در حالی است که مطابق بند «ب» ماده 113 قانون برنامه صدر‌الذکر باید تا پایان برنامه، پرونده‌های قضایی الکترونیکی شده و جایگزین پرونده‌های کاغذی شود؛ اقتضای اجرای این تکلیف، حذف کاغذ حتی در مرحله ثبت دادخواست است. با توجه به توضیحات پیش‌گفته و همچنین با توجه به مستندات ذیل‌الذکر: نخست. حکم مقرر در ماده 655 آیین دادرسی کیفری مصوب 1392 مبنی بر کافی و معتبر دانستن صورت یا محتوای الکترونیکی اسناد، مدارک، نوشته‌ها و همچنین با لحاظ توسعه دریافت مدارک به صورت اسکن شده در سامانه‌های مختلف توسط دستگاه‌های اجرایی کشور؛ مانند ثبت‌نام کنکور، ثبت‌نام دانشگاه و یا احراز هویت در فرایند جذب اعضای هیأت علمی؛ دوم. «لزوم حاضر کردن اصل مدارک ضمیمه دادخواست در جلسه دادگاه‌ مطابق ماده 96 قانون آیین دادرسی دادگاه‌های عمومی و انقلاب در امور مدنی مصوب 1379؛ سوم. ارائه اسناد از طریق ورود فرد درخواست‌کننده و بارگذاری تصاویر تنها توسط شخص ارائه‌دهنده درخواست در بستر سامانه‌های الکترونیکی؛ چهارم. لزوم بررسی پرونده پیش از تعیین وقت توسط دفتر دادگاه برای کامل کردن پرونده مطابق ماده 63 قانون آیین دادرسی یاد شده و در صورت نیاز به گواهی شدن اصالت اسناد، انجام این امر مطابق ماده 57 همین قانون؛ پنجم. حکم مقرر در ماده 3 آیین‌نامه اجرایی دفاتر و کانون خدمات الکترونیک قضایی مصوب 1401/5/23 و تبصره این ماده که به موجب آن در روش طرح و پیگیری دعاوی و شکایت از طریق فضای مجازی، درخواست به همراه مستندات مربوط به سند الکترونیکی تبدیل و پس از محاسبه هزینه خدمات قضایی توسط سامانه و پرداخت الکترونیکی آن کد رهگیری اخذ و از طریق سامانه به مرجع منوط ارسال می‌شود و مرکز مکلف است امکان استعلام اصالت اسناد را به صورت الکترونیکی فراهم و در صورت ممکن نبودن استعلام الکترونیکی تأیید اصالت اسناد را از طریق سامانه امکان‌پذیر نماید. ششم. حکم مقر در ماده 20 قانون دیوان عدالت اداری مصوب 1390 با اصلاحات و الحاقات بعدی و پیش‌بینی فرآیند تصدیق اصالت اسناد در ثبت دادخواست بدوی؛ بدون نیاز به مراجعه حضوری و به صورت خودکاربری در دادگاه خدمات الکترونیک قضایی (عدل ایران) و تصدیق اصالت اسناد پیوست شده در این روش توسط روش ‌فنی طراحی شده توسط مرکز آمار و فناوری اطلاعات قوه قضاییه. خواهشمند است اعلام فرمایید: آیا می‌توان گفت که در فرآیند تشکیل هوشمند و غیر حضوری پرونده توسط سامانه‌های تهیه و طراحی شده از سوی سکوهای دانش‌بنیان در خصوص اسناد و مدارک پیوستی‌ که وفق ماده 57 قانون آیین دادرسی دادگاه‌های عمومی و انقلاب در امور مدنی مصوب 1379، مطابقت تصویر یا رونوشت آن‌ها با اصل باید گواهی شود، بارگذاری تصویر واضح و خوانای اسناد در هنگام ثبت دادخواست و بهره‌گیری از سازوکارهای فنی مرکز آمار و فناوری اطلاعات قوه قضاییه برای تصدیق آنها؛ مشابه رویه‌های فنی مورد استفاده در فرآیند خودکاربری دادخواست بدوی دیوان عدالت اداری، به منزله رعایت الزامات مقرر در ماده 57 قانون یاد شده تلقی می‌شود و یا آنکه پس از ثبت الکترونیک دادخواست و پیوست‌های آن، تصدیق اصالت و مطابقت مدارک با اصل توسط دفتر دادگاه پیش از ارجاع پرونده به قاضی، به مثابه رعایت ماده 57 قانون مذکور است و یا آنکه پیش‌بینی ساز و کار دیگری در این خصوص ضروری است؟ نظریه مشورتی اداره کل حقوقی قوه قضاییه : نخست. به موجب بند «خ» ماده 113 قانون برنامه پنج‌ساله هفتم پیشرفت جمهوری اسلامی ایران مصوب 1403 قوه قضاییه مکلف شده است به منظور تسهیل دسترسی مردم به خدمات قضایی از قبیل ارائه و پیگیری دادخواست یا شکوائیه به صورت الکترونیکی، در پایان سال اول برنامه سامانه خودکاربری ایجاد نماید تا کلیه درخواست‌های مورد نیاز اشخاص به صورت غیر حضوری و از طریق درگاه خدمات قضایی ارسال شود. دوم. وفق ماده 655 قانون آیین دادرسی کیفری مصوب 1392، صورت یا محتوای الکترونیکی اسناد با رعایت ساز و کارهای امنیتی مذکور در مواد این قانون و تبصره‌های آن در فرآیند دادرسی به رسمیت شناخته شده است. سوم. بند «ث» ماده یک دستورالعمل هوشمندسازی و الکترونیکی شدن فرآیند و پرونده‌های قضایی مصوب 27/3/1403 پرونده الکترونیکی را با عنوان مجموعه اسناد و اطلاعات مربوط به موضوع مطروحه نزد مرجع قضایی تعریف کرده است که با وسایل الکترونیکی، نوری یا فناوری‌های نوین با رعایت سازوکارهای امنیتی، در سامانه‌های قضایی تولید، ارسال، دریافت، ذخیره و پردازش می‌شود. همچنین ماده 29 این دستورالعمل، بر تکلیف مرکز آمار و فناوری اطلاعات قوه قضاییه به تهیه ضوابط فعالیت سکوها (پلتفرم)های بخش خصوصی در خدمات مرتبط با پذیرش و تشکیل پرونده‌ها در بستر این سکوها تصریح دارد. چهارم. به موجب ماده 3 آیین‌نامه اجرایی دفاتر و کانون خدمات الکترونیک قضایی مصوب 23/5/1401 در روش اقدام از طریق درگاه، درخواست به همراه مستندات مربوط به سند الکترونیکی تبدیل و پس از محاسبه هزینه خدمات قضایی توسط سامانه و پرداخت الکترونیکی آن، کد رهگیری اخذ می‌شود؛ به موجب تبصره یک این ماده، مرکز آمار و فناوری اطلاعات قوه قضاییه مکلف شده است امکان استعلام اصالت اسناد به صورت الکترونیکی و در صورت فراهم نبودن این امر، امکان تأیید اصالت اسناد از طریق سامانه را فراهم آورد. با توجه به قوانین و مقررات پیش‌گفته و تأکید مقنن بر توسعه و ارتقای دادرسی الکترونیکی از طریق تدوین آیین‌نامه‌های مربوط در ماده 649 قانون آیین دادرسی کیفری مصوب 1392 و با عنایت به اقتضائات و لوازم راجع به این قسم از دادرسی؛ از جمله در تقدیم دادخواست یا شکوائیه از طریق سامانه‌های خودکاربری، در فرضی که دادخواست و یا شکواییه به صورت خودکاربری و از طریق سامانه‌های تهیه شده توسط سکوهای دانش‌بنیان تقدیم می‌شود، «تأیید هوشمند سامانه‌ای» اوراق و مستندات پیوست (بارگذاری شده)، آنگونه که در استعلام آمده است، چنانچه با رعایت ساز و کارهای فنی و ایمنی مقرر از سوی مرکز آمار و فناوری اطلاعات قوه قضاییه باشد و فرآیند مربوط به تأیید شورای راهبری دادرسی الکترونیکی موضوع ماده 649 قانون آیین دادرسی کیفری مصوب 1392 برسد، اعمال ماده 57 قانون آیین دادرسی دادگاه‌های عمومی و انقلاب در امور مدنی مصوب 1379 در خصوص تطبیق رونوشت یا تصویر اسناد تقدیمی با اصل که از خصائص دادرسی سنتی (غیر الکترونیکی) است، منتفی می‌شود و در حقیقت «تأیید هوشمند سامانه‌ای» که با رعایت الزامات یاد شده صورت می‌گیرد، جایگزین تطبیق سنتی و در دادرسی الکترونیکی، دارای اثر قانونی خواهد بود.